Kabul in Kassel: bezoekers voor een wandkleed van Goshka Macuga. De andere helft van dit wandkleed toont Kassel in Kabul.

Relevante kunst op dOCUMENTA

9 juli 2012
Auteur: 
Marieke van der Velden

Voor het Fridericianum, het centrale gebouw van de documenta in Kassel, staat een Occupy tentenkamp. Verwarring: zou het soms als kunstwerk bedoeld zijn? Want op de dertiende documenta, de prestigieuze tentoonstelling van actuele kunst uit de hele wereld, gaat kunst maatschappelijke thema’s niet uit de weg. Milieu, economie, voedsel, oorlog: de door Carolyn Christov-Bakargiev samengestelde documenta laat zien dat kunst niet op een eilandje mooi staat te wezen, maar midden in de wereld staat. Letterlijk: naast de grote tentoonstelling in Kassel zijn er sateliettentoonstellingen, workshops en lezingen in onder meer Kabul en Alexandrië.

Occupy Kassel

Veel van de kunstwerken gaan over strijd, vernietiging en wederopbouw. Zoals het werk van Rabih Mroué (1967, Beiroet), die onlangs nog in Nederland te zien was. In Kassel toont hij Youtube-filmpjes van de Syrische revolutie, van mensen die hun eigen moordenaar filmden met hun mobiel. Je kunt de filmpjes bekijken als flipboekjes, wat ze extra wrang en onwerkelijk maakt. Maar je begrijpt daardoor wel waarom de filmers niet zijn weggerend: wat zich afspeelt op het scherm van je mobiel is fictie, net zoals als een flipboekje maar een verhaaltje is. Je kunt gewoon opnieuw beginnen. Dus kun je ook niet doodgaan.

Wrang en onwerkelijk is ook het project van Aníbal López (1964, Guatemala). In de openingsweek nodigde López een huurmoordenaar uit zijn land uit, om door de kunstenaar en bezoekers geïnterviewd te worden. Van dit interview is een video te zien. De moordenaar praat over het pijnigen van mensen alsof het gaat over een aflevering van een Amerikaanse politieserie. In de zaal ernaast hangen zachte, gevoelige tekeningen van bomen.

Aníbal López: huurmoordenaar aan het woord

Is het dan een en al ellende in Kassel? Zijn kunstenaars de nieuwe actievoerders en is kunst een soort pamflet? Nee, want de getoonde kunst heeft geen eenduidige boodschap. Verschillende installaties bestaan uit films op verschillende schermen tegelijk, zodat je het verhaal tegelijk vanuit verschillend perspectief te zien krijgt. Soms kun je een kunstwerk maar voor de helft bekijken, omdat je geen ogen in je achterhoofd hebt, of omdat de helft van het werk zich in Kabul bevindt.

Er is kunst die schreeuwt en kunst die fluistert, zoals een zuchtje wind in een lege zaal. Er is schokkende kunst en oogstrelende. Onaangedaan doorlopen kan in elk geval niet. Het werk vraagt iets van de toeschouwer: verzet, begrip, actie, of reflectie. Zoals Rabih Mroué zegt in zijn installatie: door te kijken raak je betrokken. 

Te zien tot en met 16 september 2012:
Te zien op dOCUMENTA (13):
22 april 2015

De afgelopen maanden zijn in Bangladesh twee bloggers vermoord door extremisten, min of meer onder het oog van de politie. Tegelijkertijd werd een blogger aangeklaagd omdat hij “de gevoelens van de natie” zou hebben gekwetst  en staat morgen, 23 april, een groep activisten voor de rechter die deze journalist ondersteunt.  Wat is er aan de hand in een land dat in naam nog steeds democratisch en seculier is?

Delwar Hussain schreef voor OpenDemocracy een heldere analyse over de onmogelijke positie van onafhankelijke journalisten en intellectuelen, between a rock and a hard place, dat we hieronder reproduceren, met daaraan toegevoegd een overzicht van relevante artikelen.

Lees ook het artikel van Shahidul Alam over de moord op blogger Avijit Roj: Tolerating Death in a culture of intolerance.

25 november 2013

A Syrious Mission, het vervolg 

De laatste week van november was componist Merlijn Twaalfhoven in Jordanië. Hier werkte hij aan een muziekproject met Syrische vluchtelingen. In april publiceerden we zijn dagboek dat verslag deed van de eerste reis richting de Syrische grens. Nu is er een vervolg, waarin hij ons opnieuw meeneemt in de uitdagingen die hij tegenkomt.

19 november 2013

In het kader van het Dancing on the Edge festival was de Tunesische theatergroep El Hamra in Nederland. Zij brachten een zeer pakkend theaterstuk waarin de acteurs zich vastgeketend op bureaustoelen verplaatsen over het toneel. Vlijmscherpe dialogen, in het Arabisch met Engels en Franse boventiteling, gecombineerd met uitstekend toneelspel.