Amanda Mahlaba. Mt. Moriah, Edgecombe, Durban, 2012. Uit de serie Faces and Phases van Zanele Muholi

Zanele Muholi: radicale liefde

11 augustus 2012
Auteur: 
Marieke van der Velden

De Zuid-Afrikaanse fotografe Zanele Muholi noemt zichzelf een ‘beeldend activist’. Nieuwe foto’s uit haar lopende serie Faces and Phases zijn te zien op de documenta in Kassel. Het zijn portretfoto’s, vriendelijk en intiem. En toch zijn ze radicaal.

Zanele Muholi fotografeert zwarte lesbiennes en transgenders. Mensen van wie het bestaan wordt ontkend en genegeerd. Want Zuid-Afrika mag dan homorechten in de wet hebben vastgelegd en zelfs het homohuwelijk gelegaliseerd, in de praktijk zijn lesbiennes er vogelvrij. Nog altijd zijn er mensen die homoseksualiteit ‘onafrikaans’ noemen. Lesbiennes worden slachtoffer van seksueel geweld, door de afschuwelijke praktijk van ‘corrective rape’: mannen die meisjes en vrouwen verkrachten om ze te genezen van hun seksuele geaardheid.

In de bekroonde documentaire Difficult love, die Zanele Muholi maakte samen met Peter Goldsmid, zien we met welke vooroordelen zwarte lesbo’s te maken krijgen. Zoals Petra en Praline, die uit een daklozenopvang werden gegooid omdat ze lesbisch zijn. Nu wonen ze onder een brug. Ze lachen veel. Laten schaterend een oud toetsenbord zien: “We zijn zelfs online.”

De brug van Petra en Praline is mijlenver verwijderd van de galerie waar de bekende fotografe haar werk exposeert. Dat geldt voor de wereld van veel van de mensen die op de foto’s staan afgebeeld. Daarom neemt Zanele Muholi de mensen mee naar haar exposities. Ze geeft ze een kans om werk te zien van een zwarte vrouw, positief werk van een ‘insider’. “Je bent meer dan één ding,” houdt ze haar publiek voor, ‘je bent een lesbienne, je bent iemands dochter, iemands zuster, iemands geliefde.”

Zanele Muholi, Faces and Phases op dOCUMENTA 13 | foto: Camila y el Arte

De geportretteerden in Faces and Phases zijn geen lijdend voorwerp. Ze zijn er niet om de kijker te pleasen. Onbevangen kijken ze de camera in. Ze zijn wie ze zijn. Aanwezig. De portretten van Zanele Muholi kijken terug.

“Ik wil schoonheid zien,” vertelt de fotografe. “En schoonheid betekent niet dat je moet lachen. Just be.”

Just be. In een maatschappij die is ingedeeld is in man en vrouw, zwart en wit, waar vrouwen lief lachend op de foto moeten, is dat radicaal: gewoon maar te zijn wie je bent.

'Difficult love' is online the bekijken op de
'Faces en Phases' is te zien tot en met 16 september 2012 op
22 april 2015

De afgelopen maanden zijn in Bangladesh twee bloggers vermoord door extremisten, min of meer onder het oog van de politie. Tegelijkertijd werd een blogger aangeklaagd omdat hij “de gevoelens van de natie” zou hebben gekwetst  en staat morgen, 23 april, een groep activisten voor de rechter die deze journalist ondersteunt.  Wat is er aan de hand in een land dat in naam nog steeds democratisch en seculier is?

Delwar Hussain schreef voor OpenDemocracy een heldere analyse over de onmogelijke positie van onafhankelijke journalisten en intellectuelen, between a rock and a hard place, dat we hieronder reproduceren, met daaraan toegevoegd een overzicht van relevante artikelen.

Lees ook het artikel van Shahidul Alam over de moord op blogger Avijit Roj: Tolerating Death in a culture of intolerance.

25 november 2013

A Syrious Mission, het vervolg 

De laatste week van november was componist Merlijn Twaalfhoven in Jordanië. Hier werkte hij aan een muziekproject met Syrische vluchtelingen. In april publiceerden we zijn dagboek dat verslag deed van de eerste reis richting de Syrische grens. Nu is er een vervolg, waarin hij ons opnieuw meeneemt in de uitdagingen die hij tegenkomt.

19 november 2013

In het kader van het Dancing on the Edge festival was de Tunesische theatergroep El Hamra in Nederland. Zij brachten een zeer pakkend theaterstuk waarin de acteurs zich vastgeketend op bureaustoelen verplaatsen over het toneel. Vlijmscherpe dialogen, in het Arabisch met Engels en Franse boventiteling, gecombineerd met uitstekend toneelspel.